หวา มู่หลาน (Hua Mulan) และประเพณีวูเซียวของนักรบหญิง
บทย่อ: จากกลอนพื้นบ้านว่าด้วยหญิงสาวที่ออกไปรบ ไปจนถึงสัญลักษณ์แห่งความกล้าหาญทางการรบของผู้หญิง — เรื่องราวของมู่หลานในวัฒนธรรมนักรบจีน
---เธอออกไปรบ ไม่มีใครสั่งให้
หวา มู่หลาน (花木兰 Huā Mùlán) ไม่ได้มีพลังวิเศษ เธอไม่ได้เชี่ยวชาญเทคนิคดาบโบราณในสำนักลับบนภูเขา และไม่ได้เพาะบ่มพลังภายใน (内功 nèigōng) เป็นสิบปีในถ้ำลับ ๆ เธอมีเพียงม้าตัวหนึ่ง, ชุดเกราะของพ่อ และการตัดสินใจ — ที่ทำขึ้นลำพังโดยไม่มีใครอนุญาต — ออกรบแทนพ่อของเธอ
การตัดสินใจนี้ บันทึกไว้ในกลอนพื้นบ้านที่เชื่อว่าเขียนในสมัยราชวงศ์เหนือเว่ย (386-534 ค.ศ.) สร้างต้นแบบนักรบหญิงในนิยายจีนที่ถูกนำไปเปรียบเทียบทุกยุคมาโดยตลอด สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้โดดเด่นไม่ใช่แค่การสู้รบ แต่เป็น ‘การเลือก’ ที่เกิดขึ้น ลองอ่านเชิงลึกได้ที่นี่: Hua Mulan and Beyond: Real Women Warriors of China.
บทกวีต้นฉบับ
เพลงโคลงมู่หลาน (木兰辞 Mùlán Cí) สั้นมาก — ประมาณ 300 ตัวอักษร — และไม่เสียเวลาอธิบายเบื้องหลัง:
> 昨夜见军帖，可汗大点兵。军书十二卷，卷卷有爷名。 > เมื่อคืนผมเห็นประกาศเกณฑ์ทหาร — จอมข่าน (Khan) เรียกกำลังพลจำนวนมาก รายชื่อทหารมีอยู่ในม้วนกระดาษสิบสองม้วน และในแต่ละม้วนมีชื่อพ่อผม
พ่อของเธอแก่แล้ว น้องชายยังเด็ก ไม่มีชายใดในครอบครัวสามารถไปรบได้ ดังนั้น มู่หลานจึงซื้อม้าที่ตลาดทิศตะวันออก อานม้าที่ตลาดทิศตะวันตก บังเหียนที่ตลาดทิศใต้ และแส้ที่ตลาดทิศเหนือ — โครงสร้างประโยคที่สมมาตรนี้ให้ความรู้สึกเหมือนพิธีกรรม เตรียมตัวออกผจญภัย — แล้วเธอก็ออกม้ารบ
เธอสู้รบติดต่อกันสิบสองปี สิบสองปี ไม่ใช่แค่การผจญภัยสั้น ๆ แต่เป็นชีวิตทหารเต็มตัว ที่ไม่มีใครจับได้ว่าเธอเป็นผู้หญิง เธอสร้างชื่อเสียงจนจอมข่านเสนอให้ตำแหน่งทางราชการชั้นสูง แต่เธอปฏิเสธ เพราะอยากกลับบ้าน
บทร้อยกรองที่โด่งดังที่สุดมาจากตอนท้ายที่เพื่อนร่วมรบมาเยี่ยมที่บ้าน และพบว่าเธอเป็นผู้หญิง
> 雄兔脚扑朔，雌兔眼迷离。双兔傍地走，安能辨我是雄雌？ > กระต่ายตัวผู้กระโดดและตะปบ กระต่ายตัวเมียตาก็ดูพร่ามัว แต่เมื่อตัวเมียและตัวผู้วิ่งเคียงข้างกัน ใครเล่าจะบอกได้ว่าตัวไหนผู้หรือตัวเมีย?
นี่คืออุปมาอย่างสวยงาม และชี้ให้เห็นใจความสำคัญของกลอนข้อเสนอสุดแปลกใหม่นี้: เพศเป็นเพียง ‘การแสดงบทบาท’ และหญิงที่แสดงบทบาทชายก็ไม่ต่างจากผู้ชายอย่างปฏิบัติจริง
มู่หลานในบริบทเจียงหู (江湖 jiānghú)
มู่หลานมีมาก่อนนิยายวูเซียวหลายพันปี แต่เรื่องราวของเธอสะท้อนค่านิยมในเจียงหู (江湖 jiānghú) อย่างแม่นยำอย่างน่าประหลาดใจ
义 (yì, ความชอบธรรม) — มู่หลานกระทำจากหน้าที่ความกตัญญู (孝 xiào) ซึ่งในรหัสเจียงหูถือเป็นคุณธรรมสูงสุด เธอไม่ได้แสวงหาความรุ่งโรจน์ แต่ปกป้องครอบครัวเธอ
武 (wǔ, ความสามารถทางการรบ) — เธอรอดชีวิตจากสงครามสิบสองปี หมายความว่าเธอมีทักษะการรบที่แท้จริง กลอนไม่ได้ระบุเทคนิคสู้รบ แต่ทหารที่รับราชการยาวนานถึงขนาดนี้และได้รับตำแหน่งชั้นสูง ย่อมต้องมีฝีมือ
侠 (xiá, ความกล้าหาญในแบบฮีโร่) — เธอทำสิ่งนี้เพียงลำพัง ขัดต่อความคาดหวังทางสังคมด้วยเหตุผลที่ถูกต้อง นั่นคือคำจำกัดความของคำว่า ‘เซียว’ (侠 xiá) — ฮีโร่ที่ทำสิ่งที่ถูกต้องโดยไม่คำนึงถึงค่าใช้จ่ายส่วนตัว
(เนื้อหาในตอนต่อไปกำลังดำเนินต่อ… )